Цифрлық орта баланың өмірінің ажырамас бөлігіне айналып отыр, бұл мектепке дейінгі кезеңнен бастап оқыту тәсілдерін қайта қарауды талап етеді. Қазақстанда 2025-2026 жылдар цифрландыру мен жасанды интеллектіні дамыту аясында өтуде, бұл тақырыптың өзектілігін арттыра түседі.
Цифрлық ойлаудың негіздері қалай қалыптасатыны және бұл үдерісте білім беру ортасының рөлі қандай екені туралы Қазақстан Республикасы Президенті Іс басқармасы Медициналық орталығының «Қарлығаш» балабақшасының әдіскері Нұржан Айтуқызы Набатова «Білімді ел – Образованная страна» республикалық қоғамдық-саяси газетінің сайтында жарияланған материалда айтып берді.
«Цифрлық ойлау — бұл технология туралы емес. Бұл — адамның ақпаратпен қалай жұмыс істейтіні: талдау, байланыстарды орнату, шешім қабылдау. Ал оның негізі бала құрылғыны қолға алған сәтте емес, әлдеқайда ертерек — ойлау қалыптасатын ортада қаланады», — деді сарапшы.
Қазіргі жағдайда білімді жинақтаудан гөрі, ақпарат ағынында бағдар таба білу, оны түсіндіру және шешім қабылдау қабілеті алдыңғы қатарға шығады. Дәл осы дағдылар жасанды интеллект дәуірінде негізгі мәнге ие болуда.
«Қарлығаш» балабақшасында бұл дағдылар жеке бағыт ретінде емес, тұтас білім беру ортасының логикасы ретінде қалыптастырылады. Оның негізінде ойын, зерттеу және практикалық тәжірибені біріктіретін «Бастау» авторлық бағдарламасы жатыр.
Практика жүйелі тапсырмалар арқылы жүзеге асады: заттарды белгілі бір белгілер бойынша сұрыптау, заңдылықтарды анықтау, қарапайым алгоритмдер құру, символдар мен бейнелерді деректер ретінде пайдалану. Сонымен қатар логикалық ойлау сингапурлық математика элементтері арқылы күшейтіледі, мұнда бастысы жаттау емес, түсіну: бала тапсырманың құрылымын көруді, байланыстарды орнатуды және бірнеше шешім жолын табуды үйренеді. Бұл дағдылар кейін цифрлық технологиялармен және жасанды интеллект жүйелерімен өзара іс-қимыл жасаудың негізін қалыптастырады.
Сонымен қатар бала тек тұтынушы емес, белсенді қатысушы болатын практикаларға ерекше көңіл бөлінеді. Медиашығармашылық аясында балалар педагогтің жетекшілігімен визуалды оқиғалар құрастырып, коллаждар жасап, шағын көріністер қойып, мәтіндер жазып, «интервью» форматында өздерін сынап көреді. Кейбір форматтарда, мысалы, иллюстрациялар жасау немесе мәтінді дыбыстау үшін жасанды интеллект элементтері қолданылады. Бұл ретте негізгі назар нәтижеге емес, оны түсінуге аударылады: балалар ұсынылған нұсқаларды талқылап, ең қолайлысын таңдап, өз таңдауларын түсіндіреді.
«Негізгі қағида өзгермейді: алдымен ойлау мен тәжірибе, содан кейін технология құрал ретінде», — деп атап өтті Нұржан Айтуқызы.
Технологиялар білім беру ортасын күшейтетін құрал ретінде қарастырылады, бірақ оның негізі емес. Интерактивті шешімдер, визуализация және бейімделген тапсырмалар баланың салыстыруына және шешім қабылдауына көмектеседі, алайда педагог пен бетпе-бет қарым-қатынасты алмастырмайды.
Сарапшының пікірінше, цифрлық ойлау сын тұрғысынан ойлай отырып, сұрақ қоя білу, күмәндану, салыстыру және өз көзқарасын қалыптастыру қабілетімен тығыз байланысты. Бұл үшін «Идеялар қоржыны» және «Маңызды қабырға» сияқты тәсілдер қолданылады, олар балаларды талқылауға және тәжірибені жинақтауға үйретеді.
Дәл мектепке дейінгі кезеңде ойлаудың базалық модельдері қалыптасады. Егер бала шешім іздеуге, талдауға және өзара іс-қимыл жасауға үйренсе, бұл оның әлемді тану тәсіліне айналады.
Нәтижесінде құбылмалы ортаға бейімделе алатын, соның ішінде жасанды интеллект қарқынды дамып жатқан жағдайда да тиімді әрекет ете алатын икемді ойлау қалыптасады.
Толық мақаланы осы сілтеме арқылы оқуға болады.
